Культура

Сто год раскошы, паўстагоддзя запусцення. Як склаўся лёс палаца Пуслоўскіх — аднаго з самых прыгожых у Беларусі ФОТЫ

З арыстакратычных сядзіб гэты палац — сярод самых маладых, але па колькасці легендаў, якія спарадзіў, можа паспрачацца з сярэднявечным замкам. 

Маршруты народная логіка абрала невыпадкова: Вільня — старая сталіца, а Косава — месца, дзе стаіць неверагоднай пышнасці і багацця палац. І нічога, што ён на дзвесце год маладзейшы за ружанскі.

Бізнес-магнат

Гісторыя роду Пуслоўскіх, якія пакінулі па сабе такую памяць, не падобная да Радзівілаў, Сапегаў, Агінскіх. Не было звычайнага для магнацкіх фамілій генеалагічнага дрэва, якое каранямі ішло б да Гедыміна. Не было службы каралям і вялікім князям, слаўных перамог у бітвах.

Вайцех Пуслоўскі. Партрэт працы Валенція Ваньковіча, 1820-я.

Хоць па-руску, казалі сучаснікі, ён гаварыў з цяжкасцю — карыстаўся польскай і беларускай. Не ведаў таксама ні французскай, ні нямецкай — такі быў узровень адукацыі перад канцом Рэчы Паспалітай.

Паўстанне Касцюшкі, напалеонаўскія войны, выступ 1830-га — Пуслоўскі дзейнічаў насуперак стэрэатыпам і ні ў чым з гэтага не браў удзелу. Нельга сказаць, што ён не цікавіўся палітыкай, проста, як бізнесовец, абыходзіў вострыя вуглы.

Пуслоўскі пачынаў з суконнай мануфактуры ў мястэчку Хомск, арандаваным у Агінскіх. (Цікава, што ў той самы час непадалёк ад Масквы пачынаў свой тэкстыльны бізнес прыгонны селянін Сава Марозаў — і да 1820-х зарабіў такія грошы, што выкупіў з прыгону і сябе, і дарослых сыноў.)

Калі кажуць пра гаспадарчую рухавасць Пуслоўскага, забываюцца, як часта бывае, згадаць пра жанчын, якія за ім стаялі. Яго жонка Жазэфа з Друцкіх-Любецкіх і жончына сястра Тэрэза Сцыпіёнава, што аўдавеўшы жыла пры іх, разам з Войцехам утваралі мазгавы цэнтр усіх бізнес-праектаў. Пазней да іх далучыўся брат жонкі, Францішак Ксаверый Друцкі-Любецкі. Ён, успаміналі сучаснікі, «жыў парадамі» Пуслоўскага і зрабіў імклівую кар’еру чыноўніка Расійскай імперыі: займаў пасады гродзенскага ды віленскага губернатара, быў міністрам фінансаў Царства Польскага. Імператар Аляксандр І нават падарыў Любецкаму брыльянтавы пярсцёнак.

Францішак Ксаверый Друцкі-Любецкі, дзякуючы парадам Пуслоўскага, дасягнуў кар'ерных вышыняў.

Ёсць версія, што менавіта дзякуючы швагру Пуслоўскі ў 1812-м, падчас вайны з Напалеонам, атрымаў мільённы кантракт на пастаўку сукна, збожжа і мяса расійскаму войску.

Пейзаж, нязменны з часоў Вайцеха Пуслоўскага: вёска Бусяж за Мерачоўшчынай з касцёлам 1799 года.

Гэта не перашкодзіла ім праз некалькі год разам абедаць у маёнтку Міхалін. Казалі, што Пуслоўскі залучыў да сябе Аляксандра І, што якраз праязджаў побач, каб выпрасіць дараванне для сына Уладзіслава. Таго выгналі з элітнага кавалергардскага палка за дуэль.

Вандалін Пуслоўскі быў аматарам жывапісу і рэдкіх кніг.

Шанавальнік Касцюшкі

Фальварак аднаўлялі па тагачасных малюнках і абмерах.

Сядзібу Касцюшкі і новы палац маляваў Напалеон Орда, калі гасцяваў у Вандаліна Пуслоўскага.

У часы Касцюшкаў усё наваколле было заселенае. Непадалёк, прыкладна на месцы сённяшняй паркоўкі, стаяў дом косаўскага старасты. Яшчэ адзін вялікі падмурак адшукалі справа ад палаца, дзе цяпер стаіць гарадок з будаўнічых вагончыкаў. Мерачоўшчына не складалася з аднаго Касцюшкавага дома.

У часы Касцюшкі наваколле мела зусім іншы рэльеф. Змяняць яго пачалі Пуслоўскія: выкапалі тры ставы, а з узятай зямлі насыпалі ўзвышша, на якім стаіць палац.

А ў 1960-я з’явілася яшчэ вялікае возера.

Неаготыка

Палац Пуслоўскіх быў створаны ў модным на той час неагатычным стылі — з вежамі, зубцамі, спічастымі вокнамі.

Неаготыка ў наваколлі Косава

Гэта капліца на каталіцкіх кладах, збудаваная ў 1859-м, у часы Вандаліна Пуслоўскага.

Яе адметнасць — умураваныя ў сцены помнікі ранейшых часоў. Непадалёк, пад вялікім дубам, пахаваныя паўстанцы Каліноўскага.

Каменная Касцюшкава купель без усякага пафасу выстаўленая ў касцёле.

Няўзброеным вокам бачнае падабенства касцёла да палаца Пуслоўскіх.

Тэхналагічнасць і дзівосы

Пуслоўскія мелі цёплыя падлогі ў 1838-м!

Так выглядаюць цяпер парадныя сходы — гэтая частка палаца пакуль закрытая для наведнікаў. У адну са сцен былі ўмураваныя галаснікі. Па парадных сходах трапляеш у круглы хол, з якога ў розныя бакі разыходзяцца калідорчыкі.

Праект аднаўлення Параднай залы — без рыбак, на жаль.

Тагачасная фотатэхніка зафіксавала ў лепшым выпадку фасады і элементы інтэр’еру — накшталт роспісаў у танцавальнай Белай зале.

Так Белая зала выглядала ў 1939-м.

Усе залы палаца называліся па колерах і мелі розныя функцыі: у Ружовай, напрыклад, працавалі, у Чорнай гулялі ў карты. Палац меў 132 памяшканні, мастацкую галерэю, бібліятэку з дзесяці тысяч кніг.

Першы раз палац разрабавалі ў часе першай сусветнай. Між войнамі тут была мясцовая польская адміністрацыя і школа пчалаводства. У другую сусветную немцы прыстасавалі палац пад гета для косаўскіх яўрэяў. У 1944-м партызаны запалілі яго.

Палаючая страха абрынулася і прабіла падлогі другога паверха. Без даху і вакон палацу Пуслоўскіх было наканавана прастаяць паўстагоддзя.

Цяпер не верыцца, што яшчэ трынаццаць год таму, у 2008-м, вакол палаца, шчыльна да сцен, шумелі хвоі. Уздымацца на гару перашкаджалі зараснікі баршчэўніка.

Адна з адноўленых бакавых брам — за ёй высіцца гара, на якой стаяла пахавальная капліца. Такі лес яшчэ ў 2008-м падступаў да самых сцен палаца.

Парк быў таксама знішчаны. Пра яго нагадваюць старая ліпа і тры лістаўніцы, што перажылі ўсе нягоды ХХ стагоддзя.

Ні ўнікальная сістэма цёплых падлог, ні «музычныя» сцены падчас аднаўлення не захаваліся. Затое ў палацы з’явіліся рэстаран і гатэль, а ў адной з цэнтральных вежаў збіраюцца зрабіць ліфт.

Белая зала

Паколькі зала была прысвечаная мастацтву і танцам, на сценах — роспісы з выявамі Апалона і музаў.

Некаторыя музы вельмі падобныя між сабой. Але не дзіва — яны ж сёстры:)

Пускаюць наведнікаў таксама ў яшчэ два меншыя памяшканні з эклектычным наборам мэблі, якія супрацоўнікі музея ўмоўна называюць «вітальня» і «сталовая». 

Столь упрыгожваюць металічныя каваныя жырандолі.

Від з акон Белай залы.

Дарэчы, многія памылкова лічаць, што цяперашні пад'езд да палаца з боку Мерачоўшчыны — з каванай брамай, высокімі прыступкамі, ганкам — гэта і ёсць парадны ўваход у палац. Насамрэч парадны — з адваротнага боку. Ён пакуль упіраецца ў лес, тая частка закрытая для наведнікаў. А ўсё, што мы бачым — гэта такі сабе маленькі задні дворык Пуслоўскіх.

Як той казаў — мы бачым далёка, бо стаім на плячах тытанаў.

Чытайце таксама:

Ружаны — палац-фенікс з беларускім характарам. Упарта ўздымаўся пасля жахлівых разбурэнняў ФОТЫ

Белавежская, Налібоцкая, Галубіцкая — якія сакрэты хаваюць беларускія пушчы ФОТЫ

Каментары

«Гэта такая дробная, агідная помста Рамана». Соф’я Сапега расказала, як яе падманам знялі для перадачы Пратасевіча12

«Гэта такая дробная, агідная помста Рамана». Соф’я Сапега расказала, як яе падманам знялі для перадачы Пратасевіча

Галоўнае
Усе навіны →

Заўвага:

 

 

 

 

Закрыць Паведаміць