Гісторыя99

Калі на беларускай зямлі з'явілася bulbos americanos?

Факт мо і вядомы, але мне ў папулярнай літаратуры не трапляўся. Гаворка пра першую фіксацыю бульбы ў ВКЛ. А мо і не першую, але прынамсі раннюю, піша ў фэйсбуку Андрэй Скурко.

Фота з сацсетак

Знайшоў выпадкова, у кніжцы Siedziby Kiszków i Radziwiłłów na Białorusi w XVI-XVIII wieku. Opisy z zasobu Archiwum Głównego Akt Dawnych (Opracował Jarosław Zawadzki, Warszawa 2002).

У кніжку я палез пачытаць пра Януша Кішку (1586—1654), вялікага гетмана літоўскага. Ён успадкаваў мястэчка Крывічы і меў там сядзібны дом. (Я вырас у Крывічах і паспрабую накласці звесткі інвентара 1611‑га на сучасную тапаграфію: сядзіба Кішкі стаяла ў цэнтры, непадалёк ад сучаснага моста праз Сэрвач, на ўзвышшы за магазінам «Родны кут»).

Цікава заўжды за дакументамі пабачыць жывога чалавека. Напрыклад, з інвентарных апісанняў можна зрабіць выснову, што Януш Кішка захапляўся садоўніцтвам. У прыватнасці, любіў садовыя лабірынты — у фальварках у Іўі меў аж два. А ў яго данюшаўскім садзе была клумба з кветкамі, высаджанымі ў форме герба Кішкаў «Дуброва» (падкова з трыма крыжыкамі).

Але самы эфектны сад гетман меў у Вільні: і лабірынт (а як жа!), і лазня, і дарожкі, абсаджаныя кустамі і дрэвамі. Раслі там, між іншага, артышокі, шпарагі, дыні і нават — увага — экзатычны bulbos americanos, czyli ziemniaki, як адзначае польскі навуковец.

Той сад Януш Кішка прадаў удаве Радзівілавай у 1623-м, выязджаючы на некалькі год у Італію, вучыцца ў Падуанскі ўніверсітэт. Гэта была другая вышэйшая адукацыя ў Януша. У маладосці ён скончыў Віленскі ўніверсітэт. А ў прамежку былі бітва пад Кірхгольмам, аблога Смаленска, рэйд на Старадуб і Хоцінская бітва.

Што стала ў яго адсутнасць з экзатычнай раслінай — невядома. Але чаму б не ўявіць, што Кішка разводзіў бульбос і ў іншых сваіх фальварках? У Іўі, Данюшаве, Крывічах? Падчас апісання крывіцкага сядзібнага дома ў двары быў інвентарызаваны мядзведзь на ланцугу. Нешта ж ён мусіў ахоўваць!

Мог стары ваявода частаваць экзатычным бульбосам і сваіх гасцей — напрыклад, польнага гетмана Януша Радзівіла, які заязджаў да яго ў Крывічы па дарозе з Вільні на Полацак (захаваліся два лісты, там пісаныя). Хоць у тыя часы бульбос вырошчвалі, бадай, дзеля кветак.

А яшчэ Януш Кішка — адзін з нешматлікіх магнатаў, які можа пахваліцца населеным пунктам, названым у свой гонар. У яго часы недалёка ад Крывічоў быў закладзены фальварак Янушова. Мне падаецца імаверным, што і назвалі яго ў гонар гаспадара.

Цяпер гэта вёска, у ёй ужо ў ХХ стагоддзі нарадзіўся генеральны пракурор Алег Бажэлка. Але гэта, як кажуць, зусім іншая гісторыя.

Каментары9

  • Вартавы
    10.10.2026
    бульба гэта атрута , крухмалю у́ ёй 70% , гэта небязьпечна .
  • Карнавал
    10.10.2026
    дранікі Януша Кішкі, Ды не. Якія дранікі? Бульбяныя кветкі ў лепшых квяткарнях краіны! Вернем расліне яе першапачатковы рамантычны арэол!
  • Ян
    10.10.2026
    Вартавы, ды не, галоўнае меру знаць і правільна гатаваць. Вось, напрыклад, таўчоная бульба нават карысная. Дарэчы, а як у вашым рэгіёне называлі патоўкоую бульбу?

На канцэрт Кадышавай у Мінску ў какошніках прыйшлі нават мужчыны85

На канцэрт Кадышавай у Мінску ў какошніках прыйшлі нават мужчыны

Усе навіны →
Усе навіны

УСУ ўдарылі па Крымскім мосце. Рух транспарту спынены15

Турысты накідалі ў фантан Трэві амаль на 200 тысяч еўра менш пасля таго, як падыход да яго зрабілі платным4

Кітайскі маркетплэйс Temu сам прапанаваў беларусцы супрацоўніцтва, але зліўся, калі даведаўся яе грамадзянства13

Мінабароны расказала, як над Беларуссю збіваюць заблукалыя дроны2

З Янам Памедорам Рэуцкім развіталіся ў Варшаве

Канкурэнт Starlink страціў 40 спадарожнікаў: ракета не даляцела да арбіты

Сабаленка адкацілася на трэцяе месца ў сусветным рэйтынгу

Сэрца — амаль адзіны орган, які не хварэе на рак. Навукоўцы пачынаюць разумець чаму1

Грэцкі агонь, антыкітэрскі механізм, сільфій ды іншыя страчаныя вынаходніцтвы. Чаму чалавецтва іх забыла?1

больш чытаных навін
больш лайканых навін

На канцэрт Кадышавай у Мінску ў какошніках прыйшлі нават мужчыны85

На канцэрт Кадышавай у Мінску ў какошніках прыйшлі нават мужчыны

Галоўнае
Усе навіны →

Заўвага:

 

 

 

 

Закрыць Паведаміць