Гісторыя1414

«З расіян-наведнікаў працэнтаў 70 аказваліся ватнікамі». Экс-гід з музея ВАВ, якога затрымлівалі яго ж экскурсанты, цяпер папулярны ў Варшаве — пагутарылі з ім

У 2021 годзе Юрась Куўшынаў працаваў у Музеі Вялікай Айчыннай вайны. У адзін са звычайных дзён ён правёў экскурсію для курсантаў з брыгады спецназа, а пазней яны ж затрымалі яго за значок з «Пагоняй».

Юрась Куўшынаў. Партрэт быў зроблены для «Белсата»

Пазней было звальненне і этап працы гідам на сябе. Праўда, на гарызонце ўжо маячыла падвышаная цікаўнасць да людзей яго прафесіі. У жніўні 2022‑га ў Мінску «за «скажэнне гістарычных фактаў» затрымалі экскурсаводку Святлану Грышкевіч. КДБ у тым ліку завітаў і да Юрыя Куўшынава. Сёння ён — папулярны беларускамоўны гід у Варшаве з вялікім партфоліа экскурсій на любы густ.

Пагутарылі з ім пра тое, што цікавіла сілавікоў, як сапсаваў музей ВАВ дырэктар Варапаеў, колькі зарабляе гід у Польшчы і якіх гістарычных музеяў не хапае Беларусі.

«КДБ цікавілі прозвішчы гістфакаўцаў, хто можа ваяваць ва Украіне»

«Наша Ніва»: Пасля другой адседкі ты яшчэ здолеў дапрацаваць да канца кантракта ў Музеі ВАВ, вадзіў экскурсіі, але ў 2022‑м табе прыйшлося рэзка з’ехаць праз увагу з боку КДБ — у чым яна праяўлялася?

Юрый Куўшынаў: Пасля таго, як я адбыў суткі, усё нібыта заціхла. У музеі мяне, праўда, прасілі звольніцца па сваім жаданні адразу пасля другіх сутак — дырэктар крычаў і роў, але я адмаўляўся. У мяне была пазіцыя, калі хочаце, то звальняйце самі.

Пасля я пачаў вадзіць экскурсіі, прычым асабліва не задумваўся, якія тэмы гістарычныя могуць быць небяспечнымі, а якія бяспечныя. Напрыклад, я рабіў маршрут, звязаны з паўстаннем 1863 года, гэта ўжо 2021 год быў, калі мы ездзілі ў Свіслач, дзе стаіць бюст Каліноўскаму. Я распрацаваў багата розных маршрутаў па Беларусі, але тут і мяне закранула агульная справа, раскручаная ў кантэксце экскурсаводаў.

Я быў у курсе, перада мной ужо прыязджалі да спадарыні Валерыі Чарнаморцавай, да кагосьці яшчэ. Але я сам не думаў з’язджаць да апошняга, пакуль 20 кастрычніка 2022‑га не прыйшлі на маю працу ў Музей грошай — адтуль забралі, правялі ператрус па месцы прапіскі, паехалі пасля на кватэру, якую мы здымалі з дзяўчынай.

Мне сказалі, што толькі ад мяне залежыць, які ў мяне будзе статус — або саўдзельніка, або сведкі. КДБ цікавілі, раз я вучыўся на гістфаку, прозвішчы гістфакаўцаў, хто можа ваяваць ва Украіне. Ну і ўвогуле мне казалі падумаць, чым я магу быць карысны.

Сказалі падпісаць паперку аб супрацоўніцтве (такая беларуская рэальнасць), і тады я выйду. Настройвалі: «Будзеш хадзіць, глядзець розныя культурныя імпрэзы, я табе буду тэлефанаваць, а ты будзеш гаварыць, што там адбываецца». Але ў той жа дзень мы з дзяўчынай сабралі манаткі, усе запасы грошай і паехалі ў Маскву, а пасля ў Грузію. І там ужо падаваліся на гуманітарную польскую візу.

«Нам па-руску трэба. Мы з Магілёва, нам бліжэй Расія»

«НН»: Наколькі камфортна табе з тваімі поглядамі працавалася ў Музеі Вялікай Айчыннай вайны апошнім часам? Бо ён усё ж заўсёды выглядаў найбольш заідэалагізаваным.

ЮК: Шчыра кажучы, з 2019 года ўжо не вельмі, калі прыйшоў новы дырэктар (у сакавіку 2019 года дырэктарам музея быў прызначаны Уладзімір Варапаеў. У 2026‑м яго замянілі на Рыму Рум — НН). Але да гэтага, можна сказаць, у нашага навукова-даследчага аддзела быў залаты час у плане свабоднай атмасферы. У гідаў не было нейкага кантролю на маршруце, можна было досыць свабодна лавіраваць. І на гістарычнай базе па Другой сусветнай вайне дадаваць у расказ нейкія дэталі, у залежнасці ад асобы наведніка.

Дырэктар сам прасіў праводзіць мяне экскурсіі па-беларуску для амбасадараў з Украіны, напрыклад. Менавіта мяне, бо як бы ні было парадаксальна, я фактычна быў асноўным з усіх гідаў, хто мог праводзіць экскурсіі на беларускай.

І я заўсёды пачынаў па-беларуску, хаця знаходзіліся сярод і мясцовых груп такія, якія казалі: «Нам па-руску трэба. Мы з Магілёва, нам бліжэй Расія».

З прыходам Варапаева ўсё стала псавацца. Мне ён сваімі паводзінамі нагадваў Трампа. Лез усюды, лічыў, што экскурсіі павінны быць як тэатральныя пастаноўкі.

Ён у мінулым — дырыжор у ансамблі песні і танца Узброеных Сіл. І вось ён быў гэткім вайскоўцам, у горшым сэнсе гэтага слова.

Хаця падчас 2020-га, калі маршы праходзілі каля стэлы, многія (цяпер ужо былыя) супрацоўнікі выходзілі з музея, фатаграфавалі гэта ўсё. Нехта далучаўся да пратэстоўцаў, усё ўспрымалася вельмі пазітыўна. Але потым ля нас ужо сталі выстаўляць салдат і абносіць музей калючым дротам — такая была абарона.

Агулам у нас быў вельмі адэкватны калектыў.

Хаця вось у маім аддзеле працавала адна жанчына, нават не праўладная, а прарасійская. Ёй было пад 50 гадоў, яна і на лініі Сталіна працавала. Дык вось, калі я вярнуўся пасля першых сутак, то пабачыў, што на маім каляндарыку, дзе было проста напісана «Будзьма» чырвонымі літарамі на белым фоне, дамалявалі зялёную лінію. Ну, і калега прызналася, што гэта яна зрабіла, спецыяльна.

«НН»: Гэта пры Варапаеве вы актыўна пачалі апранацца ў вайсковую форму?

ЮК: Так, пры ім пачалося больш. І гэта была такая бязглуздзіца часам: ты ідзеш і прадстаўляешся людзям як навуковы супрацоўнік, і пры гэтым ты ў форме чырвонаармейца… Гэта як бы нелагічна для такіх сітуацый.

Ці там Варапаеў прыдумаў, каб мы вершы расказвалі ў працэсе. Пасля яму, канечне, здолелі данесці, што мы ўсё ж музей, а не тэатр.

«З расіян-наведнікаў працэнтаў 70 аказваліся ватнікамі»

«НН»: Ці даносіліся вам падчас працы «чырвоныя лініі», якія нельга было перакрочваць? Кшталту: на тым, што Гітлер са Сталіным свае інтарэсы муцілі да Другой сусветнай, мы не канцэнтруемся.

ЮК: Былі пэўныя супрацоўнікі (збольшага — старэйшага ўзросту, у тым ліку ветэраны Афганскай вайны), якім проста вельмі падабалася падводзіць усё пад агульную савецкую базу. Напрыклад, палкоўнік у адстаўцы Валерый Надтачаеў — ён сам увесь час хадзіў са значкам Смерша, савецкай контрвыведкі.

Калі я вёў прыватныя групы, то заўсёды расказваў гісторыю як ёсць. Без прыўкрас, бо часам у саміх гістарычных даведках усё напісана так, каб проста прабіць на слязу ад гераічных учынкаў: «партызанка Рыма Кунько кінулася ў атаку, накіроўваючы сваіх баявых таварышаў». На справе ўсё гэта не было так прыгожа і рамантычна.

Але здаралася, што начальнік аддзела загадзя падыходзіў і прасіў, што вось чакаецца такая група, і яны хочуць пачуць і пабачыць гэта. І тады прыходзілася пэўныя моманты выкрэсліваць.

У нас традыцыйна было шмат гасцей з Кітая і Расіі. Вядома, што сустракаліся сярод апошніх і так званыя «ватнікі».

Мая калега, якая расказвала пра вызваленне Мінска, даслоўна прамовіла «была вызваленая наша сталіца». А яе адразу паправілі: «Что вы говорите такое, девушка. У нас у всех была одна столица — Москва». У прынцыпе, з расіян-наведнікаў працэнтаў 70 аказваліся ватнікамі.

«НН»: Такая сканцэнтраванасць выключна на подзвігу часоў Другой сусветнай вайны як галоўным гістарычным здабытку — гэта ад сённяшніх людзей ва ўладзе ці ты тут бачыш іншыя прычыны?

ЮК: На маю думку, тут сапраўды вялікі ўнёсак дзяржаўнай лініі. Беларусь з 1995 года цалкам пачала звязвацца з гісторыяй Савецкага Саюза. Бо Лукашэнка сябе ўважае за савецкага чалавека ў поўным сэнсе гэтага слова. І савецкае для яго значыць вялікае. З вайной тое самае.

Так, вайна — гэта адбітак нашай гісторыі, гэта вялікія ахвяры, але перамога і сама гісторыя вайны ўжо ператварыліся ў культ. З нейкай незразумелай мішурой і фанабэрыстасцю.

Хаця ў нас вунь і 7 лістапада дагэтуль адзначаюць, што казаць. Найдзіўнейшае для мяне дзяржаўнае свята, якое ёсць у Беларусі.

Юрась Куўшынаў падчас працы. Фота: асабісты архіў

«Музей рэпрэсіўнай гісторыі СССР трэба абавязкова стварыць у нас»

«НН»: Якіх гістарычных музеяў у Беларусі пры гэтым не хапае?

ЮК: Не так даўно я дапамагаў ладзіць у музеі Вольнай Беларусі (у Варшаве) мерапрыемства пра асэнсаванне таталітарнай спадчыны. Музей падобнага кшталту — рэпрэсіўнай гісторыі СССР, — я лічу, трэба абавязкова стварыць у нас. Можа, асобна музей Курапатаў, бо гэта найбольш балючая тэматыка. Не было ў нас грамадскага асуджэння тых падзей і шырокай дыскусіі. Нацызм асудзілі, а з гэтым усім дагэтуль не разабраліся. А гэта, без перабольшвання, закранула Беларусь на ўсе 100%.

Наконт ранейшых перыядаў гісторыі, мне здаецца, можна было б зрабіць музей, які быў бы прысвечаны паўстанням (ці нейкаму канкрэтнаму паўстанню), бо паўстанцаў у нас хапала. Касцюшка, Каліноўскі, Плятэр — яны ваявалі менавіта за роўнасць, за гэтую зямлю. Але за мяжой пра іх спадчыну клапоцяцца больш.

Як мінчуку мне б яшчэ вельмі хацелася наведаць паўнавартасны музей Мінска, які б паказваў гісторыю горада праз розныя рэчы. Напрыклад, ты ўваходзіш, а ў цябе статыстыка, як мянялася насельніцтва, як мяняліся межы, сімвалы, паштоўкі, прадукцыя фабрык і гэтак далей.

«НН»: Яшчэ не згаслі бурлівыя рэакцыі на выказванне Леаніда Парфёнава, які адрэзаў, што ў Марку Шагале няма нічога беларускага — як ты як гісторык на такое рэагуеш?

ЮК: Я тут цалкам салідарны з Мікітам Монічам, які вельмі трапна напісаў, што гэта максімальнае спрашчэнне — лічыць, што раз на тэрыторыі Расійскай імперыі, значыць у Расіі. То бок, з аднаго боку, існавала мяжа аселасці, вы выганялі габрэяў, а з іншага боку, калі нейкі габрэй папулярны, то ён ужо расеец.

Шагал сябе моцна атаясамліваў з Віцебскам. Так, вядома, ён, можа, і не называў сябе беларусам, але і расейцам ён яшчэ больш сябе б не назваў.

Шагал — гэта габрэйскі мастак родам з Беларусі, які вельмі любіў Беларусь, у якой ён жыў. І яго мастацтва, вельмі асаблівае, ніяк не ўпісваецца ў тое, што малявалі ў той час прадстаўнікі рускай мастацкай школы.

«НН»: Як ты сябе сам сёння адчуваеш у кантэксце таго, што вымушана жывеш у эміграцыі, хаця ўвесь твой фокус быў унутрыбеларускім?

ЮК: Часам, калі задумаешся, робіцца вельмі прыкра. Я ж не планаваў з'язджаць, хацеў рабіць усё для месца, дзе нарадзіўся. Калі стаў гідам, то ўвогуле па-новаму пачаў адчуваць і Мінск, і Беларусь. Мне хацелася, каб гэтае месца развівалася, каб да нас прыязджалі турысты, і я мог бы раскрыць ім нашы разнастайныя таямніцы.

Мяне злавала і злуе, што я адвучыўся, закончыў універсітэт, вадзіў экскурсіі, а цяпер не магу проста прыехаць нават да бацькоў.

Хаця, канечне, я не разумею, як змог бы працаваць у сённяшняй Беларусі. Тут у мяне няма ніякіх абмежаванняў зусім, а там заўсёды варта было б думаць пра рамкі. Хаця, можа, я б прыстасаваўся, як і іншыя.

Юрась Куўшынаў падчас працы. Фота: асабісты архіў

«Тыя людзі, якія цяпер ва ўладзе, галоўныя антыгероі беларускай гісторыі»

«НН»: Генерал Муравейка, якога нядаўна перавялі ў Адміністрацыю Лукашэнкі, лічыць, што сёння становішча вакол Беларусі яшчэ больш складанае, чым было ў чэрвені 1941‑га напярэдадні пачатку вайны. А ты з чым можаш параўнаць сённяшнюю атмасферу?

ЮК: Хачу сказаць, што агулам вельмі дрэнна і прыкра, што Беларусь стала суагрэсарам. У перспектыве гэта будзе вельмі цяжка па ўсіх паказчыках, хаця пакуль беларускі ВУП, дзякуючы вайне, трошку расце, ажывілася прамысловасць. Але ж мы ўсе разумеем, што гэта як бы ўкладанні ў нікуды, у зброю, гэтага раз — і аднойчы не будзе.

«НН»: З улікам актуальнай гісторыі і мінуўшчыны хто для цябе галоўны беларускі антыгерой?

ЮК: Мне здаецца, тыя людзі, якія цяпер ва ўладзе. З іх палітыкай, якая канчаткова прывяла нас да залежнасці ад Расіі.

«НН»: А хто галоўны пазітыўны супергерой?

ЮК: Гэта вельмі цяжка, як назваць найлепшую кнігу ці фільм. Я ўважаю героем кожнага беларуса/беларуску, неабыякавых да Беларушчыны. Хто ў мегацяжкіх цяперашніх варунках стварае беларускі змест у Беларусі. А гэта, на жаль, усё цяжэй рабіць. Дзеячы культуры, блогеры і мецэнаты, дзякуючы якім захоўваецца і так шматкроць пацярпелая архітэктурная і культурная спадчына, пра каторую не дбае дзяржава. Бацькі, якія змагаюцца за беларускамоўную адукацыю ў Беларусі. 

Тое ж магу сказаць і пра эміграцыю — калі не зважаючы на праблемы ўладкавання ў замежжы, многія беларусы ахвяруюць час, рэсурсы і высілкі на беларускія праекты, падтрымліваюць суайчыннікаў, ствараюць прастору для беларусаў і ніколі не забываюцца на Радзіму. Водзяць дзяцей у беларускія школы, пішуць лісты палітвязням, данацяць на дапамогу беларусам, займаюцца грамадскай дзейнасцю. Вось шчыра, гэта варта вялікай пашаны. 

«НН»: Некаторыя крытыкі лічаць, што сёння Святлана Ціханоўская — гэта ўжо чыста эмігранцкая гісторыя, як Рада БНР і Івонка Сурвіла. Як гэта бачыш ты?

ЮК: Тут і цяпер я лічу, што пакуль гэта яшчэ не чыста мігранцкая гісторыя. Але, на жаль, кірунак, хіба, у гэты бок.

Здавалася б, што ўжо больш за пяць гадоў мінула з падзей 2020 года, але ў гістарычным кантэксце гэта мізер. Гісторыя БНР, вельмі значная і важная для Беларусі, закончаная. А вось гісторыя, што пачалася ў жніўні-2020, не закончылася. Хутчэй яна перайшла ў іншую фазу — вельмі драматычную для беларусаў, калі паўсталі як бы дзве краіны — эміграцыйная і «мацерыковая». Я ні ў якім разе не перабольшваю маштабы разрыву паміж імі, але гэта ёсць натуральным вынікам такой масавай вымушанай эміграцыі. 

Перад нашым урадам у эміграцыі (і агулам палітычнымі дзеячамі) стаіць цяжкая задача — цалкам не скаціцца ў чыста мігранцкае прадстаўніцтва. І для гэтага важна, наколькі магчыма, цікавіцца, чым жыве Беларусь і беларусы, не выпадаць з парадку дня.

Тут [у эміграцыі] у нас можа развівацца культура, палітыка, музыкі, а ў Беларусі многае робіцца падземна. Гэта найцяжэйшая задача — знаходзіць нейкую сувязь, зацікаўліваць людзей знутры краіны, перацягваць іх на свой бок — праеўрапейскай Беларусі з беларускай мовай у сям'і еўрапейскіх народаў. 

«НН»: Якой ты бачыш ідэальную Беларусь у плане ўнутранага і знешняга ўладкавання?

ЮК: У нашым становішчы, з нашай гісторыяй і з агрэсіўным суседам, які выкарыстоўвае сваю мову і культуру як зброю падчас вынішчэння і падпарадкавання іншых народаў, я лічу, што дзяржаўнай мусіць быць адзіная мова — беларуская. Вядома, што ў прыватным жыцці кожны вольны размаўляць як заўгодна, тут не трэба ніякага гвалту і прымусу. Але калі зрабіць беларускую адзінай дзяржаўнай, то жыхары самі на працягу 5‑10 гадоў беларусізуюцца.

У палітычным плане ў ідэале я бачу парламенцкую рэспубліку. А ў цывілізацыйным для нас вельмі важна вярнуцца ў спрадвечны еўрапейскі вектар. Неабавязкова адразу ў Еўрасаюз, але ж еўрапейскі шлях мусіць быць дакладна.

Фота: асабісты архіў

«У сезон за месяц магу зарабіць больш за $2500»

«НН»: Якія экскурсіі ў Польшчы ў цябе найбольш запатрабаваныя?

ЮК: Па змоўчванні кожны гід можа сказаць, што найбольш папулярныя экскурсіі — гэта аглядныя, па старым горадзе, па палацава-паркавых комплексах, для тых, хто ўпершыню прыязджае ў ваш горад. Усе турысты з любой краіны найперш хочуць пабачыць так званую базу.

Для тых, хто ўжо быў у Варшаве, на другім месцы — экскурсіі па варшаўскім раёне Прага. Часта пытаюцца таксама пра гета, бо гэтая тэма ў польскай сталіцы аб’ёмная — усё ж тут было найбуйнейшае гета, у якім яшчэ і паўстанне адбылося.

У беларусаў, само сабой, вельмі папулярныя экскурсіі па «Беларускай Варшаве», часта іх заказваюць IT-кампаніі ці дзеці для бацькоў, якія прыязджаюць у госці. Але, дарэчы, і ўкраінцам цікавая «Беларуская Варшава».

Пад Варшавай жа мне самому хацелася прабіць накірунак Небараў, бо там знаходзіцца палац Радзівілаў (якім у тым ліку валодаў Міхал Агінскі), дзе багата дабротаў з Нясвіжа, і яны захаваліся. Як і сам палац, у тым ліку ўнутры.

«НН»: Які максімум за месяц можна зарабіць беларускім гідам у Варшаве сёння?

ЮК: У залежнасці ад сезона. У снежні, хоць і холад, але Каляды і Раство, таму прыязджае багата турыстаў. Пасля зімовых святаў наступае больш мёртвы сезон. Лістапад таксама не асабліва ўдалы заўсёды.

Але ў сезон, летам, на самым піку, можна зарабіць за месяц больш за 10 тысяч злотых (каля $2500 — НН). Вядома, тут ужо дадаткова ўплывае досвед, напрацаваная пазнавальнасць мяне як гіда. 

Важна, што ад гэтай дзейнасці я сам працягваю атрымліваць асалоду. З усяго таго, чым я займаюся (выкладанне ў школе гісторыі Беларусі, напісанне артыкулаў), гэта маё самае любімае, калі шчыра.

«У Польшчы захавалі 90% аб’ектаў са спадчыны Радзівілаў. У Беларусі гэта, можа, працэнтаў 30»

«НН»: Чаму ў плане захавання гістарычнай памяці нам можна было б павучыцца ў палякаў? 

ЮК: У палякаў сапраўды шмат чаму можна павучыцца. Пачынаючы ад матэрыяльнай спадчыны — я заўсёды паказваю мапу ў Небараве, у палацы Радзівілаў, на якой Беларусь, Літва, Украіна, Польшчы і Нямеччына. І там паказаныя ўладанні Радзівілаў (цалкам захаваныя, часткова ці зусім зніклыя). І вось у Польшчы захавалі 90% аб’ектаў. У Беларусі гэта, можа, працэнтаў 30.

Ці можна параўнаць самі спісы гісторыка-культурных каштоўнасцяў: у нас ён у разы меншы. І часта спадчына аднаўляецца і жыве за кошт прыватнікаў, хаця гэтым мусіла б займацца дзяржава.

Другі момант — гэта, вядома, само стаўленне да ўласнай гісторыі. Вядома, што палякі выкладаюць яе са свайго боку (як і прадстаўнікі любой іншай краіны). Але тут яны фіксуюць і нагадваюць пра моманты розных гістарычных перыядаў — і Рэч Паспалітая, і міжваенны час, і падзелы, і як Польшча стваралася. Прычым усё гэта раскрываецца ў шматлікіх аспектах — яны пастаянна ажыўляюць гісторыю, праводзячы выставы, арганізоўваючы культурныя праекты.

Палякі дакладна ўсведамляюць, кім яны ёсць, і адчуваюць сябе гаспадарамі сваёй зямлі. Яны дакладна скажуць пра Міцкевіча і Касцюшку, не думаючы, каму і чаму гэта не спадабаецца. Так і літоўцы. У нас жа, на жаль, назіраецца замкнёнасць, зацыкленасць (паводле дзяржаўнага парадку) на праслаўленні пэўнага перыяду гісторыі — савецкага. Гэта зараз флагман. Беларусь нібыта пачалася адтуль, але гэта ж няпраўда.

Яшчэ палякі добра працуюць з дыяспарамі, дапамагаюць сваім яднацца за мяжой. А мігранты, у сваю чаргу, класна ўплываюць на пазітыўнае ўспрыманне Польшчы ў свеце. 

Вядома, тут таксама не ўсё ідэальна, ёсць свае хібы ў той жа рэстаўрацыі. Але з таго, што могуць, тут выціскаюць максімум. 

Фота: асабісты архіў

«НН»: Нечакана пад Мінскам стала вельмі папулярнай вёска Прылукі (а канкрэтна — палац Чапскіх). Якія б яшчэ топ-3 месцы з падобным вайбам у Беларусі ты параіў бы для наведвання? Каб не толькі ў Прылуках натоўпы раслі.

ЮК: Складана абмежавацца ўсяго трыма парадамі, але назаву наступныя месцы, якія для мяне асабіста атмасферна-натхняльныя. Найперш гэта Любча каля Наваградка з замкам Кішак-Радзівілаў, які пакрысе рэстаўруецца. Там стары парк, стаіць на ўзгорку кавалак вежы, а знізу — строма і Нёман пакручасты. Там вельмі файна. Для мяне гэта адно з самых улюбёных месцаў.

У тых краях мяне таксама вельмі ўразіла фэнтэзі-сядзіба «Літоўка». Гэта крыху іншая тэма, але калі я там пабываў першы раз, мяне вельмі здзівіла, як там усё зроблена — нават прыпынак, напрыклад, з адсылкай да твору «Гражына» Адама Міцкевіча.

Яшчэ б я назваў палац Умястоўскіх у Жамыслаўлі — спадзяюся, туды аднойчы вернецца жыццё. Гэта копія палаца ў варшаўскіх Лазенках, але там ён яшчэ ў большых маштабах. На жаль, закінуты. Але нават у закінутым стане ён уражлівае, як і тамтэйшыя мясціны.

Ну, і сядзіба Катлубаяў у Ястрамбелі, што ў Баранавіцкім раёне.

«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны

ПАДТРЫМАЦЬ

Каментары14

  • Адсельчыственная
    23.10.2026
    Z расіян-наведнікаў 70 % аказваліся імперыялістамі, ну кеды ў іх ВАВка ў галаве, то чаму тут зьдзіўляцца? Імпэрыялісты ўсіхда нас аддаюць сваю гістыю й сьветапогляд, гарады перайменаваць. МІНСЬК-МЕНСК напрыклад
  • Карл Маркс: Яны не славяне
    23.10.2026
    [Рэд. выдалена]
  • маскоўскія любяць польскія назвы ў Беларусі
    23.10.2026
    Адсельчыственная, маскоўскія імперыялісты любяць польскія назвы ў Беларусі, Мінск, Гродно, Брест і г.д. і супраць Беларускіх тапонімаў

Цяпер чытаюць

На канцэрт Кадышавай у Мінску ў какошніках прыйшлі нават мужчыны85

На канцэрт Кадышавай у Мінску ў какошніках прыйшлі нават мужчыны

Усе навіны →
Усе навіны

УСУ ўдарылі па Крымскім мосце. Рух транспарту спынены15

Турысты накідалі ў фантан Трэві амаль на 200 тысяч еўра менш пасля таго, як падыход да яго зрабілі платным4

Кітайскі маркетплэйс Temu сам прапанаваў беларусцы супрацоўніцтва, але зліўся, калі даведаўся яе грамадзянства13

Мінабароны расказала, як над Беларуссю збіваюць заблукалыя дроны2

З Янам Памедорам Рэуцкім развіталіся ў Варшаве

Канкурэнт Starlink страціў 40 спадарожнікаў: ракета не даляцела да арбіты

Сабаленка адкацілася на трэцяе месца ў сусветным рэйтынгу

Сэрца — амаль адзіны орган, які не хварэе на рак. Навукоўцы пачынаюць разумець чаму1

Грэцкі агонь, антыкітэрскі механізм, сільфій ды іншыя страчаныя вынаходніцтвы. Чаму чалавецтва іх забыла?1

больш чытаных навін
больш лайканых навін

На канцэрт Кадышавай у Мінску ў какошніках прыйшлі нават мужчыны85

На канцэрт Кадышавай у Мінску ў какошніках прыйшлі нават мужчыны

Галоўнае
Усе навіны →

Заўвага:

 

 

 

 

Закрыць Паведаміць